Vachtkleuren en patronen bij katten: van tabby tot lapjeskat

Een rode kater, een cyperse poes, een lapjeskat met drie kleuren. Katten hebben een enorme variatie in vachten. Achter al die kleuren zit een verrassend logisch systeem.

In deze gids leer je de belangrijkste kleuren en patronen herkennen. Je leest ook waarom sommige kleuren vaker bij katers of poezen voorkomen. En hoe je de vacht van je eigen kat goed beschrijft.

Drie dingen die je los van elkaar bekijkt

Bij een vacht kijk je naar drie dingen:

1. De lengte: korthaar, halflanghaar of langhaar.
2. Het patroon: strepen, vlekken, effen, met of zonder wit.
3. De kleur: zwart, rood, wit en de lichtere varianten daarvan.

Die drie staan los van elkaar. Een langharige kat kan dezelfde kleur hebben als een kortharige. En een cyperse kat kan grijs, bruin of rood zijn.

De basiskleuren

Bij katten zijn er eigenlijk maar twee soorten pigment: een donker pigment (zwart en bruin) en een rood pigment (rood en oranje). Alle kleuren zijn daar varianten van.

• Zwart is de bekendste donkere kleur. Varianten zijn chocolade en kaneel.
• Rood loopt van licht oranje tot diep rood. In de volksmond heet zo'n kat een rooie.
• Verdunde kleuren ontstaan door een gen dat het pigment minder dicht in de haren verdeelt. Zwart wordt dan blauwgrijs. Rood wordt crème.
• Wit is eigenlijk geen kleur, maar de afwezigheid van pigment.

Tabby: de cyperse kat

Tabby is het oudste en meest voorkomende patroon. In Nederland noemen we een grijs gestreepte kat vaak een cyperse kat. Er zijn verschillende soorten tabby:

Bijna alle tabby's hebben een 'M' op het voorhoofd. Ook in een effen vacht zie je soms nog vage strepen, zeker bij kittens. Het precieze patroon is niet altijd makkelijk te herkennen.

Rode katten, schildpad en lapjeskat

Hier wordt het interessant. Het gen voor de rode kleur ligt op het X-chromosoom. Een poes heeft twee X-chromosomen. Een kater heeft er één.

In elke cel van een poes wordt één van de twee X-chromosomen willekeurig uitgeschakeld. Heeft een poes op het ene X de rode kleur en op het andere de zwarte? Dan krijgt ze vlekken in beide kleuren. Zo ontstaat een schildpadpoes: zwart en rood door elkaar.

Komt daar ook wit bij? Dan heet het een lapjeskat of driekleur. Bij verdunde kleuren zie je dezelfde patronen in blauw en crème.

Een kater heeft maar één X-chromosoom. Hij is dus meestal óf rood óf niet rood. Daarom zijn schildpad- en lapjeskatten bijna altijd poezen. En daarom zijn rode poezen zeldzamer dan rode katers.

Colourpoint

Bij een colourpoint is het lijf licht en zijn de kop, oren, poten en staart donker. Je kent het van de Siamees en de Heilige Birmaan.

Dit patroon komt door een gen dat gevoelig is voor temperatuur. Op de koelere delen van het lichaam maakt de kat meer pigment. Daarom zijn juist de uiteinden donker. Kittens worden vaak bijna wit geboren. De kleur komt pas later.

Wit in de vacht

Veel katten hebben witte vlekken. Dat varieert van alleen witte sokjes tot een bijna witte kat met een paar gekleurde plekken.

• Tweekleurig: een kleur met wit, bijvoorbeeld zwart-wit of rood-wit.
• Smokingkat (tuxedo): zwart met een wit 'overhemd' op de borst en vaak witte pootjes.
• Van-patroon: bijna helemaal wit, met kleur alleen op de kop en de staart.

Vachtlengte en verzorging

De lengte van de vacht zegt meer over de zorg die een kat nodig heeft dan de kleur. Een kortharige kat houdt zijn vacht meestal zelf schoon. Af en toe een vochtige doek over de vacht haalt losse haren weg.

Een langharige kat moet je vaker borstelen. Zo voorkom je klitten en huidproblemen. Wordt de vacht verwaarloosd, dan moet de kat soms getrimd of zelfs onder narcose geschoren worden. Lees meer in Je kat verzorgen: vacht, nagels, gebit en kattenbak.

Kleur en karakter

Je hoort vaak dat rode katers extra lief zijn of dat lapjeskatten eigenwijs zijn. Zulke verhalen zijn leuk, maar het karakter van een kat hangt van veel meer af: van zijn eerste levensweken, zijn ervaringen en zijn omgeving. Kies een kat daarom niet op kleur als je een bepaald karakter zoekt. Lees meer over karakter in Kattenrassen: wat zegt een ras wel en niet over je kat? en over lichaamstaal in Kattengedrag begrijpen.

Waarom een goede beschrijving helpt

Een nauwkeurige beschrijving van de vacht is handig. Raakt je kat vermist? Dan herkennen anderen hem sneller aan 'rood-wit met een witte bles' dan aan 'een rode kat'. Let daarbij op bijzondere kenmerken, zoals een knik in de staart, een vlekje op de neus of één witte poot.

Maak ook duidelijke foto's van beide zijkanten, de kop en de staart. Foto's van boven helpen om het patroon op de rug te zien. Maak de foto's bij daglicht, want lamplicht verandert de kleur.

Veelgestelde vragen

Is een lapjeskat altijd een poes?

Bijna altijd. Voor zwart en rood samen zijn twee X-chromosomen nodig. Katers hebben er normaal maar één.

Wat is een cyperse kat?

Zo noemen we in Nederland een gestreepte tabby, meestal in grijs of bruin.

Waarom zijn Siamese kittens bijna wit?

Het colourpoint-gen is gevoelig voor temperatuur. De donkere kleur op koude lichaamsdelen komt pas na de geboorte.